چهارشنبه , ۳۰ خرداد ۱۳۹۷
خانه / بابه تی کوردی / پێشانگای هار: نوێنگه‌ی به‌رهه‌مه‌کانی دیاکۆ حه‌سه‌ن‌نژاد/ئا: باوه‌ڕ مه‌عرووفی

پێشانگای هار: نوێنگه‌ی به‌رهه‌مه‌کانی دیاکۆ حه‌سه‌ن‌نژاد/ئا: باوه‌ڕ مه‌عرووفی

کاتێ رۆیشتم بۆ سه‌ردانی پیشانگای‌هار، دیاکۆم نه‌ده‌ناسی؛ به‌ڵام به مێخه‌کبه‌نده‌که‌ی ملیدا هونه‌رمه‌ندی شێوه‌کارم ناسییه‌وه.

“هار” ناوی نوێترین پێشانگای شێوه‌کاریی دیاکۆ حه‌سه‌ن‌نه‌ژاده که له گه‌ڕه‌کی فه‌رمانیه‌ی تاران، پێته‌ختی ئێران، ڕێکه‌وتی ۲ی تیرمانگ بۆ ماوه‌ی زیاتر له یه‌ک هه‌فته‌ به ڕووی هونه‌ردۆستاندا کرایه‌وه. ئه‌م پێشانگایه له دوایین به‌رهه‌مه‌کانی دیاکۆ پێک‌هاتووه، ئه‌م به‌رهه‌مانه بریتین له کۆمه‌ڵێک تابلۆی شێوه‌کاری که هه‌موویان به جۆرێک له جۆره‌کان پێکه‌وه له په‌یوه‌ندیدان: ڕه‌نگی تۆخی به‌کارهێنراو له هه‌موو تابلۆکاندا‌هاوبه‌شه، له هه‌موو تابلۆکاندا که‌سێتیه‌کی نیوه‌ڕووت به‌دی ده‌کرێ که له‌گه‌ڵ خۆی ده‌رگیره، به‌رهه‌مه‌کان له کۆمه‌ڵێک تابلۆی ته‌قریبه‌ن‌هاوئه‌ندازه‌دا کار کراون و له زۆربه‌یاندا پیاوێکی نیوه‌ڕووت که پانتۆڵ یان ژێرپانتۆڵێکی فشی له پێدایه، ده‌رگیری که‌لوپه‌لی ژووره‌که‌یه‌تی؛ له تابلۆیه‌کدا به دوو ده‌ستی توند کورسیه‌کی گرتووه و به سه‌ریه‌وه نووساندووه یان له‌سه‌ر قه‌ره‌وێڵه‌یه‌ک خۆی گرمۆڵه کردووه. له تابلۆیه‌کی دیکه‌دا هه‌مان هه‌یکه‌ل – به هه‌مان ڕه‌نگ و ڕواڵه‌ته‌وه – به‌رماڵێکی له خۆی ئاڵاندووه. له چه‌ند تابلۆیه‌کدا که‌سه‌که چه‌ند سه‌ر له باتی سه‌رێک یان چه‌ند ده‌ست له‌باتی دوو ده‌ستی هه‌یه یاخود بووه به دوو که‌س و له پاڵ یه‌که‌وه دانیشتوون و جۆرێک له وزه، له هێزی ورووژێنه‌ر له ده‌ست و قاچه‌کانیاندا به‌دی ده‌کرێ… .

“من کاره‌کانتم پێ جوانن. به‌ڵام ته‌نها جوانی مه‌رج نیه. هه‌ر تابلۆیه‌ک سه‌ره‌ڕای تکنیکی قه‌ڵه‌م و ورده‌کاریی فه‌ننی، ده‌بێ ته‌عبیر له داستانێکیش بکا. ئه‌و ئاوێنه شکاوانه‌ی له ناو هه‌ندێک له تابلۆکاندا دیارن – هه‌ڵبه‌ت ئه‌من به ئاوێنه‌ی شکاویان ده‌بینم – که ته‌سویره‌که‌ی شکاندووه، به لامه‌وه سه‌رنجڕاکێش بوو. هه‌روه‌ها شتێکی‌تر که سه‌رنجمی‌ڕاکێشا حاڵه‌تێک له‌هاوڕه‌گه‌زخوازیه که له تابلۆکه‌دا دیاره یان ڕه‌نگه خودێکی دوولایه‌ن بێ و به دوو جه‌سته پێشان درابێ که من ئه‌و دوو جه‌سته‌یه به ئانیما و ئانیموس ده‌بینم.” ئه‌مه بۆچوونی سه‌ردانکه‌رێکی پێشانگاکه بوو سه‌باره‌ت به‌م تابلۆیه‌ی خواره‌وه.

دیاکۆ حه‌سه‌ن‌نه‌ژاد له‌دایکبووی ساڵی ۱۳۷۱ی هه‌تاوی له شاری بانه‌یه. له سه‌رده‌می‌منداڵیه‌وه، کاتێک ته‌مه‌نی حه‌وت ساڵان بوو، قه‌ڵه‌می‌شێوه‌کاری گر‌ته ده‌ست و تا ئێستا به‌رده‌وام بووه. دیاکۆ چه‌ند پێشانگای تاکه‌که‌سی و گشتی له کوردستان و هه‌روه‌ها له تاران به‌رپا کردووه. له‌وانه: نیستن (نه‌بوون)، جنون رنگ‌ها و سماع خطوط (شێتیی ڕه‌نگه‌کان و بیستنی هێڵه‌کان) و هار (Rabid). هه‌روه‌ها وێنه‌سازیی بۆ کتێبی “دره‌نگان” به‌رهه‌می‌نووسه‌ری بانه‌یی، فریا یۆنسی له کارنامه‌ی هونه‌ریی دیاکۆدا به‌رچاوه.

له گه‌له‌ریی بیست و شه‌ش ئارت، شوێنی به‌رپابوونی پێشانگای‌هار، چاوپێکه‌وتنێکم له‌گه‌ڵ دایکۆ حه‌سه‌ن‌نه‌ژاد ساز دا و چه‌ند پرسیارێکم لێکرد که به‌م جۆره وڵامی‌دایه‌وه.

باوه‌ڕ: پێشتر له چاوپێکه‌وتنێکتدا باسی ئه‌وه‌ت کردبوو که هونه‌رمه‌نده به‌ناوبانگه‌کان فه‌زای هونه‌ریی کوردستانیان داگیر کردووه و ڕێگه له هونه‌رمه‌نده گه‌نجه‌کان ده‌گرن تا بێنه مه‌یدان. ئه‌مه بۆ چ هۆکارێک ده‌گه‌ڕێته‌وه؟ تۆ بڵێی هونه‌رمه‌ندانی لاو هێنده به توانا و به بڕشت نه‌بن وا ناتوانن خۆیان ده‌ربخه‌ن و کاره‌کانیان بناسێنن؟

دیاکۆ: ئه‌گه‌ر چاو له به‌سه‌رهات و ژیانی هونه‌رمه‌ندان بکه‌ین، ده‌زانین که له هونه‌ردا شتێک به ناوی ڕێگرتن نیه. واته هیچ کۆسپێک ناتوانێ ڕێگر بێ له به‌رامبه‌ر هونه‌رمه‌ندان و نه‌هێڵێ به‌ره‌و پێش بچن. جا چ کێشه‌ی ژیانی تاکه‌که‌سی بێ یان هه‌وڵی که‌سانێک بۆ ڕێگه گرتن. ئه‌وه‌ش که هونه‌رمه‌نده گه‌نجه‌کان به‌توانا نه‌بن، ئه‌وه باسێکی‌تره. ئه‌وه‌ی که تۆ چاوه‌ڕوانیت له که‌سێک بێ تا کارێکی باش بکا، خۆی جێگه‌ی ڕه‌خنه‌یه؛ چونکه ئه‌و مه‌نتقه مه‌نتقێکی درووست نیه. ئه‌گه‌ر که‌سێکیش ده‌ست بکا به کاری هونه‌ری، بۆ نموونه شێوه‌کاری، ئه‌وه ڕێگه‌یه‌کی زۆر ئاسانی له پێشه، ئه‌ویش هه‌ڵگرتنی قه‌ڵه‌م موویه‌ک و هه‌بوونی بوومێکه. بۆ هونه‌رمه‌ند هه‌ر ئه‌وه‌نده به‌سه که له هه‌موو جۆره بارودۆخێکدا درێژه به کاره‌که‌ی بدا. به‌ڵام ئه‌گه‌ر فه‌زا ڕه‌خنه‌ی له‌سه‌ره، ده‌بێ به شێواز و دیدێکی درووسته‌وه ڕه‌خنه‌ی لێ بگیرێت تا بگاته ئاستی ئایدیالی خۆی. بۆ باشتر کردنی فه‌زاکه ده‌بێ بیری لێ بکرێته‌وه، ده‌بێ شێواز هه‌ڵبژردرێت و ده‌بێ به باشترین شێوه ڕه‌خنه بگیرێت.

باوه‌ڕ: وه‌ک ده‌زانین، له ته‌مه‌نێکی که‌مه‌وه ده‌ستت به هونه‌ری شێوه‌کاری کردووه و تا ئێستا به‌رده‌وام بووی. بۆچی شێوه‌کاری؟ بۆ هونه‌رێکی‌تر نا؟ به بۆچوونی تۆ هونه‌رمه‌ند هونه‌ره‌که‌ی هه‌ڵده‌بژێرێ و کاری تێدا ده‌کا یا ئه‌وه هونه‌ره به‌رۆک به هونه‌رمه‌ند ده‌گرێ و به‌ری نادا؟

دیاکۆ: من له مناڵیه‌وه خه‌ریکی کار بووم. زۆریش خه‌ریکی کار بووم. له‌و ته‌مه‌نه‌دا هه‌ستم نه‌ده‌کرد شێوه‌کاری کارێکی زه‌حمه‌ته؛ ته‌نانه‌ت پێم سه‌یر بوو که که‌سانێکی‌تر سه‌ریان سوڕ ده‌ما که من ده‌موت زۆر کارێکی ئاسانه. ئه‌گه‌ر بڵێم له که‌یه‌وه بووم به شێوه‌کار؛ من خۆم له بیرم نیه له که‌یه‌که‌وه بووم به شێوه‌کار. به‌ڵام ئێسته خاوه‌ن بڕیارم. ئێسته ده‌توانم چیدی شێوه‌کاری نه‌که‌م. ئه‌وه‌ی که مرۆڤ له کوێوه ده‌ستی پێکردووه شتێکه و ئه‌وه‌ی که ئێستا چی ده‌کا شتێکی‌تر. شێوه‌کاری دیالۆگێکه له نێوان تابلۆ و بینه‌ردا که په‌یوه‌ندیی نێوان ئه‌م دووانه پێک دێنێ. ئه‌وه‌ی که من بۆچی نیگارکێشی ده‌که‌م، سه‌باره‌ت به ژیانی خۆم ئه‌وه‌یه که هه‌میشه له خزمه‌ت ژیانی خۆمدا بووه. یانی هه‌ر کاتێک من نیگارکێشی ده‌که‌م، له‌به‌ر خاتری ژیانی خۆم ده‌یکه‌م. دیاره له ناو ئه‌م ژیانه‌دا کۆمه‌ڵێک ئێلێمانی هه‌یه که ڕه‌نگه من به زمان ده‌ره‌قه‌تی نه‌یه‌م که بڵێم من بۆچی نیگارکێشی ده‌که‌م.

باوه‌ڕ: وه‌ک له به‌رهه‌مه‌کانی ناو ئه‌م پێشانگایه‌تدا ده‌بینرێ، یه‌کڕه‌نگیه‌ک به‌سه‌ر هه‌موو تابلۆکاندا زاڵه که ئه‌ویش به ڕای من بوونی کۆمه‌ڵێک ئێلێمانێکی لۆکاڵ (ناوچه‌یی)یه که پێکه‌وه پرسێکی یونیڤێرساڵ (جیهانی)یان به‌رجه‌سته کردووه‌ته‌وه: گۆشه‌گیری و فڕێدراویی مرۆڤی سه‌رده‌م. چۆن بوو بڕیارت دا له تاران کاره‌کانت پێشان بده‌ی؟ بڵێی ئه‌م جۆره له هونه‌ر لێره بینه‌ر و موشته‌ری زیاتر بێ تا له کوردستان؟

دیاکۆ: هه‌ڵبه‌ت له به‌کارهێنانی ئێلێمانه‌کاندا من نه‌مویستووه به تایبه‌ت بڵێم من کوردم. یان به زۆر بڵێم له ناو تابلۆکانمدا کوردبوونی خۆم ڕاگه‌یاندبێ؛ نا، وه‌ها شتێک نیه. قه‌ت وه‌ها نیازێکم نه‌بووه. ئه‌وه‌شی که ده‌بینی بۆ نموونه که‌سه‌که پانتۆڵێکی له پێدایه، ئه‌وه خۆمم. خۆمم که به ناو ماڵی خۆمدا ئاوا ده‌گه‌ڕێم. نه‌مویستووه شتێک به تۆ بسه‌لمێنم یا به‌سه‌رتدا بسه‌پێنم. بۆ نموونه له ناو یه‌کێک له تابلۆکاندا کورسی هه‌یه، نازانم ئه‌گه‌ر کورسی مۆرکی کوردی پێوه بێ یان نا! ئه‌مه ژیانێکه که من کردوومه و پێشم وا نیه نه شتێکی زۆر ناوچه‌یی بێ، نه شتێکی هێنده گشتگیر که بڵێم ئینته‌رناسیۆناڵه.

 

ئه‌وه‌ی که بۆچی له تاران پێشانگام کردووه، پێشتریش بۆچوونی خۆم سه‌باره‌ت به‌م شته وتووه؛ ئه‌گه‌ر فه‌زایه‌کی ته‌واو پرۆفێشناڵ، فه‌زایه‌کی درووست بۆ پێشکه‌ش کردنی به‌رهه‌می‌هونه‌ری وێنا بکه‌ین، پێش هه‌موو شتێک هونه‌رمه‌ند پێویستی به بازاڕه. به داخه‌وه به هۆی ئه‌و تێڕوانینه کلاسیکه که ئێستاش زاڵه، هه‌ندێک که‌س پێیان وایه فرۆشی تابلۆ ڕه‌نگه ته‌نانه‌ت زیانی بۆ خودی هونه‌ره‌که هه‌بێت. به‌ڵام ئه‌وه‌ی ڕاستی بێ، هونه‌رمه‌ندیش له ناو جه‌رگه‌ی فه‌رایه‌ندی ئابووریدا بوونی هه‌یه. هه‌روه‌ها هونه‌ر بۆ ئه‌وه‌ی زیندوو بمێنێ، پێویستی به بازاڕه. یانی به‌بێ بوونی بازاڕ، نیگارکێشی ئه‌سته‌مه. هه‌رچه‌نده به‌بێ بازاڕیش به‌رهه‌م‌هاتنی هونه‌ر مومکینه، له سه‌دا سه‌د مومکینه. به‌ڵام بوونی بازاڕ پێویستیه‌که که هه‌موو هونه‌رمه‌ندێک ده‌بێ هه‌وڵی بۆ بدا. ئه‌گه‌ر مه‌سه‌له دیتن و چێژبردن بێ، مرۆڤه‌کان چ جیاوازیه‌کیان هه‌یه بۆ ڕێزگرتن؟ من له سنه پێشانگا داده‌نێم و زۆریش له‌گه‌ڵی ڕه‌حه‌تم. کاتێک که‌سێک پێشانگا داده‌نێ، کۆمه‌ڵێک یاسا و ڕێسا ده‌بێ ڕه‌چاو بکا. یه‌کێک له‌و ڕێسایانه باسی کڕیاره. کڕیار هه‌یه وه‌کوو ئیش، ئیشی کڕینی به‌رهه‌می‌هونه‌ریه؛ بۆ ناو ماڵ یان ئه‌رشیڤ یا گه‌له‌ریی خۆی. ئه‌مانه کاره‌کان ده‌کڕن و له شوێنه گشتیه‌کان نومایشیان ده‌که‌ن بۆ ئه‌وه‌ی ڕخنه‌گره‌کان ڕه‌خنه‌یان له‌سه‌ر بنووسن و خوێندنه‌وه‌یان بۆیان هه‌بێ. ئه‌گینا ئه‌وه‌ی من بڵێم تارانم پێ باشتر بووه، به هیچ شێوه‌یه‌ک درووست نیه. من هیچ جیاوازیه‌ک نابینم له کوێ کاره‌کانم نومایش بکرێن و ئه‌وانه‌ی سه‌ردانی کاره‌کان ده‌که‌ن کێ بن و کێ نه‌بن. ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر به‌رده‌نگ که‌سانێکی زۆر ئاسایی بن، لای من ئه‌وپه‌ڕی ڕێزیان هه‌یه.

 

 

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

18 − 17 =

قالب وردپرس پوسته وردپرس