چهارشنبه , ۲ آبان ۱۳۹۷
خانه / نوشتار فارسی / کوردها و ترکیـه: چـرخـش اردوغـان همـیشـگی نیسـت/آلکس کالینیکوس/ت: مبین رحیمی

کوردها و ترکیـه: چـرخـش اردوغـان همـیشـگی نیسـت/آلکس کالینیکوس/ت: مبین رحیمی

 

من در جشنواره «مارکسیسم ۲۰۱۶» که توسط حزب کارگران سوسیالیست انقلابی(DSIP) در استانبول برپا شده بود، حضور داشتم. سیاست­های ترکیه در یک سال گذشته بسیار دستخوش تغییر شده‌­اند، آن­هم به گونه‌­ای حیرت‌­آور. رجب­‌طیب اردوغان، همچنان شخصیتی حکفرما است. او از زمان اولین پیروزی حزب عدالت و توسعه (AKP) در انتخابات پارلمانی ۲۰۰۲ تا به اکنون همچنان شخصیتی برجسته در سیاست­ بوده است، که در حال حاضر هم رئیس جمهور ترکیه است.

     بزرگترین چالش اردوغان با بنیانگذاران سکولار، همگام با وارد شدن اردوغان در فرایند صلح و مذاکره با حزب کارگران کُردستان (PKK)بود. PKK از دهه ۱۹۸۰ تا به اکنون برای دفاع از حق تعیین سرنوشت ملی کُردها دست به مبارزه نظامی‌زده است، کُردهایی که از ۱۹۲۰ تا بحال هستی آن­ها نفی می­شود. اردوغان بعنوان نخست­‌وزیر گام­هایی قطعی در جهت توقف جنگ برداشت، جنگی که دهه‌­ها بود میان ارتش ترکیه و گریلاهای ناسیونالیست PKK در جریان بود. او قانون را برای به رسمیت شناختن اینکه کُردها حق دارند با زبان مادری­شان حرف بزنند، تغییر داد و راجع به پروسه صلح، با رهبر زندانی  PKK عبدالله اوجالان، به گفتگو نشست. در آن‌زمان همین مسئله باعث ایجاد اختلاف میان اردوغان و «دولت عمیق» ترکیه شد. دولت عمیق یک هسته نظامی‌است که در کودتاهای متوالی ۱۹۹۷ و ۱۹۸۰-۱۹۷۱-۱۹۶۰ دست داشته و بنا بر ادعای خودشان در سیاست حرف آخر را آن­ها زده‌­اند. اما اکنون و در یک سال گذشته، سیاست­ها ترکیه و اردوغان به گونه‌­ای بنیادین تغییر کرده‌­اند:

اول اینکه ارتش در مناطق کُردنشین مستقر و آتش­بش با PKK شکسته شد. برای نمونه هنگامی‌که دولت در معرض یک کودتای نظامی‌–به‌عنوان مثال آرگنکون- بود، ده­ها ژنرال توسط اردوغان زندانی شدند. اما امروز اردوغان بواسطه همین ژنرال­ها، یک کودتای نظامی‌در جنگ برعلیه کُردها براه اندخته است.

دوم اینکه از اگرچه به گونه­ای سنتی ارتش ترکیه همواره مورد حمایت اسرائیل بوده است، اما این روابط توسط اردوغان روبه افول رفت. او مرتبا از ترور علیه فلسطینی‌­ها ایراد می­گرفت و با فرستادن کشتی برای کمک به غزه، با خشم تمام به جنگ اسرائیل در سپتامبر ۲۰۱۰،  پاسخ داد و در سپتامبر ۲۰۱۱، سفیر اسرائیل در ترکیه اخراج شد. اما در سپتامبر ۲۰۱۵، مذاکرات گویای عادی شدن روابط میان ترکیه و اسرائیل بودند.

بسیاری از چپ­‌های ترکیه با تقلید از رونوشت دیگران، معتقد هستند که اردوغان نه‌­تنها یک مرتجع، بلکه یک فاشیست است. او را همچنین متهم به پشتیبانی از داعش می­کنند. این نگاه منتهی به یکی انگاشتن گونه‌­های مختلف اسلام سیاسی با سیاست­های مرتجعانه و فرقه‌­ای داعش می­شود. این تحلیل­‌ها اشتباه هستند، برای اینکه  اردوغان از هر نظر یک سیاست­مدار بورژوای معمولی است.

     پایگاه اجتماعی AKPتوسط سرمایه‌­داران جدید که در صادرات بسیار موفق هستند تامین می­شود: سرمایه‌­داران ریاضت­‌کش ساکن در شهرهای کوچک آناتولی همراه با سیاست­های اقتصادی سخت نئولیبرالی بنیان­های اجتماعی AKP را تشکیل می­دهند. اما  اردوغان کاملا زیرکانه در حال بهره‌­برداری کردن از احساس اکثریت مسلمان­هایی است که از زمان جمهوری ترکیه(۱۹۲۳) که بنیانگذار سکولار آن آتا تورک بود، محروم بوده‌­اند. مسلمان­هایی که توسط الیگارشی سکولارها، به گونه­ای سنتی در حاشیه نگه داشته شده‌­اند. اردوغان از موقعیت رأی دهندگانش برای شکست سکولاریست­های ترکیه و ایجاد یک فضای سیاسی برای این سرمایه­‌داران جدید، سود برد. سیاست­های اقتصادی اردوغان عموما نئولیبرالیستی بوده‌­اند. اما او همچنین سیاست­های توسعه‌­طلبانه­‌ای را در منطقه­ دنبال می­کند. به‌ویژه او به دنبال پرکردن خلا قدرت در هنگامه موج انقلابی ۲۰۱۱ بود. این باعث شد تا او از دولت نگون بخت اخوان­‌المسلمین در مصر حمایت کند و همچنین در صدد سرنگونی دیکتاتوری بشار اسد برآید. بنابراین عامل بنیادین در چرخش ترکیه، جنگ در سوریه است.

      اردوغان معتقد بود که با فروپاشی جهان عرب توسط موج انقلابی ۲۰۱۱، ترکیه به نگین خاورمیانه تبدیل می­شود. او با مداخله در جنگ داخلی سوریه، در صدد سرنگونی بشار اسد بود. اما بشار اسد با بیرون کشیدن نیروهایش در مناطق کُردنشین –شمال سوریه- به گونه‌ای حیله­گرانه پاسخ اردوغان را داد، چرا که این مناطق به کنترل گریلاهای شاخه PKK، در کُردستان سوریه­ درآمدند. جمهوری روژئاوا متحد مهمی‌هم برای روسیه و هم برای آمریکا در مبارزه بر علیه داعش و دیگر گروه­های مسلح اسلامی‌است. پیشروی PKK در سوریه، برای اردوغان یک تهدید مرگبارمی‌بود اگر در ترکیه هم این نفوذ گسترش می­یافت. این کلید فهم چرخش اردوغان است. به بیانی دیگر گفتگو با اوجالان در مورد خود­مختاری مناطق کُردنشین در داخل خاک ترکیه، با گفتگویی که قرار است با PKK -که اکنون در خارج از ترکیه قلمرو خود را دارد- از سر گرفته شود، بسیار متفاوت است. بنابراین اردوغان صلح را از بنیاد ریشه­‌کن کرد.  

     فراسوی همه، این واقعیت که حزب دموکراتیک خلق­ها -میانه­‌رو تر از PKK– در انتخابات ژوئن گذشته ۱۳٪ آرا را در انتخابات بدست آورد، به معنی محروم شدن AKP از اکثریت پارلمانی بود. در این زمینه است که جنگ بر علیه کُردها بازتولید می­شود. ارتش در مناطق کُردنشین مستقر شده و آتش­بس با PKK شکسته شد. هنگامی‌که PKK یک شورش شهری در کُردستان ترکیه براه انداخت، ارتش به گونه­‌ای وحشیانه به آن پسخ داد و مبارزان PKK متوجه شدند که آمریکا حمایت هوایی را در مرزهای ترکیه متوقف کرده ­است. تداوم جنگ در مناطق کُردنشین در ژوئن سال گذشته، منجر به مرگ ۶ هزار نفر شده است. مبارزه خیابانی میان جوانان فعال کُرد و نیروهای امنیتی در دیاربکر و دو شهر دیگر زندگی را به ورطه زیان کشانده است. دانشگاهیان ترکیه که درگیر دادخواست صلح بودند هفته گذشته بازداشت شدند و بسیاری از آن­ها هم تهدید می­شوند. در بحبوبه سیاه­‌نمایی­های رسانه‌­ای، دوستان نوظهور اردوغان در ارتش، با استفاده از نیروی هوایی و توپخانه تمام شهرها را به آتش بستند. وزیر امور خارجه ترکیه احمد­داوود اغلو، با گفتن اینکه دولت باید دیاربکر، مرکز اصلی شهرهای کُردستان را بازسازی کند، پرتوی بر این کشتارها انداخت.

اردوغان در نظرسنجی­ها با حمایت ۵۰ درصدی، همچنان در رأس است. اما از آنجایی که او در صدد بازسازی دولت ترکیه و سراسر خاورمیانه است، مجبور به یک عقب­‌نشینی است. او هم اکنون در مسیر پیشینیان خود یعنی کمالیست­ها، در حال جنگیدن با کُردها و کوبیدن طبل ناسیونالیسم ترکی است. اما او هیچگاه قادر به شکست کُردها نخواهد بود. اگر چه ترس از بی‌­ثباتی سیاسی باعث ­شد تا AKP یک بار دیگر در برگزاری مجدد انتخابات در ماه نوامبر، اکثریت را ازآن خود کند، اما  اردوغان بیش از حد دست خود را بالا می­بیند. او به گونه‌­ای فزاینده در حال تبدیل شدن به یک اقتدارگرا است که این فراسوی مسئله کُردها، منتهی به تحریک دیگر مسائل هم می­شود.

     موفقیت کنونی اردوغان تا حدودی نتیجه عملکرد رشد اقتصادی، توسط یک حباب مالی است که مشابه حباب­های انگلستان، ایرلند و اسپانیا در سال ۲۰۰۰ است. اردوغان تلاش کرده است تا نرخ بهره را پایین نگه دارد، بنابراین حباب­ها در حال متورم شدن[۱] هستند. شمایل کرانه آسمان استانبول مانند بسیاری دیگر از شهرهای ترکیه در سال­های اخیر بسیار تغییر کرده است. مبتنی بر بحران مالی جهانی ۸-۲۰۰۷، ما می­دانیم که حباب­ها منفجر خواهند شد و شاید آن لحظه دور نباشد که دوران اردوغان هم بسر آید.

 

[۱]. از دهه ۱۹۷۰ تا به‌­اکنون، سرمایه­‌داری همواره با بحران­های خاص خود همراه بوده­ است. به باور اقتصاددان­های مارکسیست، هرگونه کاهش یا انسداد در جریان گردش سرمایه منتهی به یک بحران می­شود، برای اینکه سرمایه چیزی نیست جز فرایند گردش. خود مارکس هم تشریح می­کند که «سرمایه خون مرده­ای است که همواره باید از خون تازه تغذیه کند»، بنابراین سرمایه­ای بیرون از مدار گردش وجود ندارد. بر این اساس بحران­های سرمایه­‌داری هنگامی‌ظهور می­کنند که در جریان گردش وقفه افتد، به‌­بیانی دیگر هنگامی‌که نرخ سود جوابگوی شتاب سرمایه‌­گذاری­ها نباشد، جریان گردش سرمایه مواجه با یک انسداد می­شود. در این لحظه است که دولت ناچار به دخالت در اقتصاد از طریق تزریق پول برای جلوگیری از انسداد سرمایه است و این در حالی است که  به قول کریس‌هارمن، از هوا، ارزش اضافی تولید نمی­شود، اگرچه بحران مدام پس رانده می­شود اما حباب­هایی ایجاد می­شوند که مدام این حباب­ها روبه متورم شدن می­روند تا آنجا که در لحظه خاص خود منفجر می­شوند. اما باید همواره آگاه بود که در دام اقتصادگرایی امپریالیستی نیافتاد چرا که که هر انفجاری در حباب­ها قرار نیست منتهی به یک پراکسیس شود. از آنجایی که در نگاه آلکس کالینیکوس هم، سوسیالیسم یک رهیافت سیاسی است، بنابراین هرگونه انفجاری در حباب­های مالی، بی­واسطه شرایط امکان تغییر دنیا را خلق نمی­کنند، چرا که مبتنی بر یک نگاه دیالکتیکی؛ نباید غافل از آن «لحظه ­سرنوشت­‌ساز بحرانی» شد، دقیقه­ای که عنصری ذهنی در قالب آگاهی تاریخی و پراکسیس، به رخدادها جهت می­دهد{مترجم}.

Alex Callinicos-2016-May

 :reference

Socialist worker

Turkish turnaround can’t last forever

https://socialistworker.co.uk/art/42760/Turkish+turnaround+cant+last+forever

&

?Has the Turkish regime overplayed its hand

https://socialistworker.co.uk/art/42018/Has+the+Turkish+regime+overplayed+its+hand

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

1 × 2 =

قالب وردپرس پوسته وردپرس ..